B sınıfı ehliyet, temel olarak otomobil ve kamyonet kullanma yetkisi verir. Ayrıca M, B1 ve F sınıfı belgelerle kullanılabilen bazı araçlar da B sınıfının kapsamındadır. Ancak aracın dış görünüşüne bakarak karar vermek yeterli değildir; ruhsattaki araç sınıfı, azami yüklü ağırlık ve ehliyette bulunan kısıtlama kodları birlikte kontrol edilmelidir.

“B ehliyeti hangi araçlar için geçerlidir?” sorusunun kısa cevabı; otomobiller, azami yüklü ağırlığı 3.500 kilogramı geçmeyen kamyonet, panelvan ve pick-up türündeki araçlar, M sınıfı motorlu bisikletler, B1 sınıfındaki dört tekerlekli motosikletler ve F sınıfındaki lastik tekerlekli traktörlerdir.

Manuel araçla eğitim ve sınav sürecini tamamlayan B sınıfı sürücüler hem manuel hem otomatik araç kullanabilir. Otomatik araçla sınava girerek ehliyet alanlar ise aynı sınıftaki manuel araçları kullanamaz.

B Sınıfının Kapsadığı Araç Türleri ve Tonaj Sınırı

B sınıfı ehliyetin ana kullanım alanı otomobil ve kamyonettir. Otomobil sınıfındaki araçlarda sürücü dâhil en fazla dokuz oturma yeri bulunur. Daha fazla yolcu kapasitesine sahip araçlar minibüs veya otobüs sınıfına girebileceği için B ehliyeti kapsamından çıkar.

Kamyonetlerde belirleyici ölçütlerden biri azami yüklü ağırlıktır. B sınıfı ehliyetle kullanılacak aracın azami yüklü ağırlığı 3.500 kilogramı geçmemelidir. Bu değer aracın o anki gerçek ağırlığı değil, ruhsatta belirtilen ve aracın yüküyle birlikte ulaşmasına izin verilen en yüksek ağırlıktır.

Dolayısıyla boş ağırlığı 3.000 kilogram olan fakat ruhsatında azami yüklü ağırlığı 4.000 kilogram olarak görünen bir araç, boş şekilde kullanılsa bile B sınıfının kapsamında değildir. Böyle bir araç için uygun C sınıfı sürücü belgesi gerekir. Bu nedenle B sınıfı ehliyet araç sınırı değerlendirilirken aracın tartıldığı andaki ağırlığa değil, ruhsat bilgilerine bakılmalıdır.

B sınıfı ehliyetle kullanılabilen araçlar şu şekilde ayrılabilir:

Otomobil: Sedan, hatchback, station wagon, SUV ve ruhsatta otomobil olarak tescil edilmiş benzeri araçlar B sınıfıyla kullanılabilir.

Kamyonet, panelvan ve pick-up: Ruhsatta kamyonet olarak kayıtlı ve azami yüklü ağırlığı 3.500 kilogramı geçmeyen araçlar B sınıfının kapsamındadır. Aynı modelin farklı ağırlık veya tescil sınıfına sahip versiyonları bulunabileceği için yalnızca marka ve modele bakılmamalıdır.

M sınıfı araçlar: İki, üç veya dört tekerlekli motorlu bisikletler, teknik özelliklerinin M sınıfı sınırları içinde kalması şartıyla B ehliyetiyle kullanılabilir. Ancak her düşük hacimli motosiklet otomatik olarak motorlu bisiklet sayılmaz. Aracın ruhsattaki sınıfı kontrol edilmelidir.

B1 sınıfı araçlar: Net motor gücü 15 kW’ı aşmayan ve mevzuatta belirtilen ağırlık sınırları içindeki dört tekerlekli motosikletler B sınıfı belgeyle kullanılabilir.

F sınıfı araçlar: B sınıfı sürücü belgesi lastik tekerlekli traktör kullanma yetkisini de kapsar.

B sınıfı sürücü belgesinin M, B1 ve F sınıflarını da kapsadığı, NVİ sürücü belgesi uygulama talimatında açıkça belirtilmektedir.

Römork veya karavan kullanılacaksa ayrıca birleşik aracın ağırlığı ve ehliyetteki yetki kodu kontrol edilmelidir. B sınıfı belge sahibi, gerekli eğitimi tamamlaması veya ilgili sınavı geçmesi ve ehliyetine 96 kodunun işlenmesi şartıyla azami yüklü ağırlığı 4.250 kilograma kadar olan otomobil veya kamyonet cinsi birleşik araçları kullanabilir. Daha ağır römork kombinasyonlarında BE, C1E veya başka bir uygun sınıf gerekebilir. BE sınıfı, B kapsamındaki araca takılan ve azami yüklü ağırlığı 3.500 kilogramı geçmeyen römork veya yarı römorklu birleşik araçlar için düzenlenir.

B ehliyetiyle otobüs kullanılır mı? Hayır. Yeni sistemde alınan standart B sınıfı ehliyet minibüs ve otobüs kullanma yetkisi vermez. Minibüs için D1, minibüs ve otobüs için D sınıfı sürücü belgesi gerekir.

Eski tip B ehliyetini yeni belgeyle değiştiren bazı sürücülerin kartında kazanılmış hak nedeniyle D1 sınıfı da bulunabilir. Bu kişiler, yeni kartlarının arka yüzünde D1 sınıfı ve geçerlilik tarihi yer alıyorsa minibüs kullanabilir. Ancak D1 sınıfı otobüs kullanma yetkisi vermez. Otobüs kullanabilmek için kartta geçerli bir D sınıfının bulunması gerekir.

Ticari otomobil veya kamyonet kullanımı da ayrıca değerlendirilmelidir. Aracın ehliyet sınıfı bakımından B kapsamında olması, ücret karşılığında yük ya da yolcu taşımacılığı için tek başına yeterli olmayabilir. Yapılan işe göre SRC, psikoteknik raporu, çalışma belgesi veya belediye tarafından istenen başka mesleki belgeler gerekebilir.

Otomatik Ehliyet ile Manuel Araç Kullanılabilir mi?

Otomatik vitesli araçla eğitim alıp direksiyon sınavını geçen kişiye, yalnızca otomatik şanzımanlı araç kullanma yetkisi verilir. Bu kişinin ehliyetinde veya elektronik kaydında otomatik vites kısıtlaması bulunur. Dolayısıyla otomatik B ehliyeti olan bir sürücünün manuel vitesli otomobil ya da kamyonet kullanması yasal değildir.

Manuel vitesli araçla eğitim ve sınav sürecini başarıyla tamamlayan sürücüler açısından ise böyle bir kısıtlama yoktur. Manuel B ehliyeti bulunan kişi hem manuel hem otomatik vitesli araç kullanabilir. Elektrikli otomobiller de debriyajlı manuel şanzımana sahip olmadıkları için otomatik vites yetkisi kapsamında kullanılabilir; yine de ehliyette sağlık durumuna bağlı başka bir kısıtlama varsa bu kodlara uyulması gerekir.

Otomatik B ehliyetini manuel kullanıma açmak isteyen kişinin yeniden teorik eğitime ve e-Sınava girmesi gerekmez. Güncel MEB yönetmeliğine göre sürücü kursuna kayıt olarak B sınıfı için belirlenen direksiyon eğitiminin yarısını manuel araçla tamamlaması ve direksiyon uygulama sınavında başarılı olması gerekir. Başarılı olan kişiye manuel araç kullanmak üzere sürücü sertifikası düzenlenir.

Sertifika oluşturulduktan sonra nüfus müdürlüğüne başvurularak ehliyetteki otomatik vites kısıtlaması kaldırılır ve yeni sürücü belgesi düzenlenir. NVİ açıklamasına göre bu işlemde ayrıca sınıf harcı alınmaz; ancak değerli kâğıt bedeli ve vakıf payı ödenir. Güncel ödeme tutarları başvuru öncesinde NVİ üzerinden kontrol edilmelidir.

Otomatik ehliyet sahibi bir kişinin “manuel araç kullanmayı biliyorum” demesi veya özel ders alması tek başına yeterli değildir. Manuel aracı yasal olarak kullanabilmek için direksiyon sınavının geçilmesi ve kısıtlamanın sürücü belgesi kayıtlarından kaldırılması gerekir.

B Ehliyetinden Diğer Sınıflara Geçiş Seçenekleri

B sınıfı ehliyet, birçok üst araç sınıfına geçişte başlangıç belgesi olarak kabul edilir. Kullanılmak istenen aracın türüne göre aşağıdaki sınıflardan biri tercih edilebilir:

BE sınıfı: B sınıfındaki araçlarla daha ağır römork veya yarı römork kullanmak isteyenler içindir. BE alabilmek için önceden B sınıfı ehliyete sahip olunması gerekir.

C1 sınıfı: Azami yüklü ağırlığı 3.500 kilogramın üzerinde, 7.500 kilogramı geçmeyen kamyon ve çekicileri kapsar.

C sınıfı: Kamyon ve çekici kullanmak isteyenlerin alması gereken sınıftır. C1 ve C sınıfına başvurabilmek için B ehliyetine sahip olma şartı bulunur.

D1 sınıfı: Minibüs kullanma yetkisi verir. Yeni sistemde alınmış standart B ehliyeti minibüsü kapsamadığı için bu araçları kullanmak isteyenlerin D1 sınıfı ekletmesi gerekir.

D sınıfı: Minibüs ve otobüs kullanmak isteyenler içindir. “B ehliyetiyle otobüs kullanılır mı?” sorusunun yanıtı, ehliyete D sınıfı eklenmediği sürece hayırdır.

A1, A2 veya A sınıfı: B ehliyeti normal şartlarda motosiklet sınıflarının tamamını kapsamaz. Kullanılacak motosikletin motor gücü ve teknik özelliklerine göre uygun A sınıfı alınmalıdır.

Bununla birlikte en az iki yıllık geçerli B sınıfı ehliyeti bulunan kişiler, gerekli sağlık ve sürücü geçmişi koşullarını taşımaları hâlinde özel bir eğitim ve uygulama sınavıyla A1 kapsamındaki motosikletleri Türkiye sınırları içinde kullanma hakkı kazanabilir. Bu hak ticari motosiklet kullanımını kapsamaz. Eğitim ve sınav sonucunda verilen yetki sistem kayıtlarına işlenir.

Sınıf yükseltme işlemlerinde yalnızca mevcut B ehliyeti yeterli değildir. Yaş, sağlık, deneyim ve sınav şartlarının da karşılanması gerekir. C1, C, D1 ve D sınıfları için B ehliyetine sahip olma şartı aranırken yaş sınırı sınıfa göre değişir. Bu nedenle yeni bir sınıfa kayıt yaptırmadan önce kullanılacak aracın ruhsat sınıfı ve yapılacak işin mesleki belge gereklilikleri birlikte değerlendirilmelidir.